Ο Οκτώβριος είναι παγκοσμίως αφιερωμένος στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση για τον καρκίνο του μαστού. Είναι όμως και μια καλή ευκαιρία να μιλήσουμε συνολικά για τη γυναικεία υγεία. Να θυμηθούμε τις εξετάσεις που έχουμε αναβάλει, να ενημερωθούμε για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουμε σε διαφορετικές ηλικίες και, κυρίως, να κάνουμε την πρόληψη μέρος της καθημερινότητάς μας.
Οι αριθμοί μάς βοηθούν να καταλάβουμε γιατί αυτό έχει τόσο μεγάλη σημασία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) τον Σεπτέμβριο του 2026, στην Ελλάδα καταγράφονται περίπου 8.700 νέες διαγνώσεις καρκίνου του μαστού και 2.400 θάνατοι ετησίως. Υπολογίζεται ότι περίπου 1 στις 8 γυναίκες θα εμφανίσει τη νόσο κάποια στιγμή στη ζωή της.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς, ωστόσο, υπάρχει και η εξαιρετικά σημαντική πληροφορία, ότι όταν ο καρκίνος του μαστού διαγιγνώσκεται σε πρώιμο στάδιο, η πενταετής επιβίωση ξεπερνά το 99%.
Η έγκαιρη διάγνωση σώζει ζωές
Ο καρκίνος του μαστού είναι η συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες στην Ελλάδα. Παρότι η πιθανότητα εμφάνισής του αυξάνεται με την ηλικία, δεν αφορά αποκλειστικά τις μεγαλύτερες γυναίκες. Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, περίπου το 16% των περιστατικών καταγράφεται σε γυναίκες κάτω των 50 ετών, ενώ η μέση ηλικία διάγνωσης είναι τα 62 έτη.
Εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζουμε ότι το οικογενειακό ιστορικό δεν αποτελεί προϋπόθεση για την εμφάνιση της νόσου. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι περίπου το 80% των καρκίνων του μαστού εμφανίζεται σε γυναίκες χωρίς άλλους συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου πέρα από το φύλο και την ηλικία. Επομένως, ακόμη κι αν δεν έχουμε συγγενείς που έχουν νοσήσει, δεν πρέπει να παραμελούμε τον προληπτικό έλεγχο.
Πότε πρέπει να κάνουμε μαστογραφία;
Η μαστογραφία αποτελεί βασική εξέταση προσυμπτωματικού ελέγχου, καθώς μπορεί να εντοπίσει αλλοιώσεις πριν γίνουν αντιληπτές με την ψηλάφηση.
Στην Ελλάδα, το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης «Φώφη Γεννηματά», που εντάσσεται στο πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», απευθύνεται σε γυναίκες ηλικίας 45 έως 74 ετών του γενικού πληθυσμού και περιλαμβάνει δωρεάν ψηφιακή μαστογραφία ανά δύο χρόνια, υπερηχογράφημα μαστών όταν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση και κλινική εξέταση από ειδικό γιατρό σε περίπτωση ευρημάτων. Ο νέος κύκλος του προγράμματος, που ανακοινώθηκε τον Οκτώβριο του 2026, αφορά περισσότερες από 2,3 εκατομμύρια γυναίκες. Αξίζει να γνωρίζουμε ότι, σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας, στον πρώτο κύκλο του προγράμματος περισσότερες από 6.000 γυναίκες διαγνώστηκαν με καρκίνο του μαστού σε αρχικό στάδιο και μπόρεσαν να ξεκινήσουν έγκαιρα την κατάλληλη θεραπεία.
Οι γυναίκες που έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση λαμβάνουν το σχετικό παραπεμπτικό με SMS. Όσες δεν την έχουν ενεργοποιήσει μπορούν να ενημερωθούν για τη συμμετοχή τους και να προγραμματίσουν την εξέταση μέσω της επίσημης πλατφόρμας proliptikes.gov.gr, χρησιμοποιώντας τον ΑΜΚΑ τους.
Για γυναίκες μικρότερης ηλικίας ή με αυξημένο κίνδυνο, όπως σε περιπτώσεις συγκεκριμένου οικογενειακού ιστορικού ή κληρονομικών μεταλλάξεων, το κατάλληλο πρόγραμμα παρακολούθησης καθορίζεται εξατομικευμένα από τον γιατρό.
Γνωρίζουμε το σώμα μας και παρατηρούμε τις αλλαγές
Η τακτική μαστογραφία δεν σημαίνει ότι αγνοούμε όσα παρατηρούμε στο σώμα μας. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τη φυσιολογική εμφάνιση και την υφή των μαστών μας, ώστε να μπορούμε να αναγνωρίσουμε μια αλλαγή. Ένα νέο ογκίδιο, μια μεταβολή στο σχήμα ή στο μέγεθος του μαστού, μια αλλαγή στην όψη του δέρματος ή μια ασυνήθιστη έκκριση χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση. Οι περισσότερες αλλαγές δεν οφείλονται σε καρκίνο. Ωστόσο, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε την αιτία τους χωρίς εξέταση.
Μια νόσος που μπορούμε σε μεγάλο βαθμό να προλάβουμε
Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα της αξίας της πρόληψης. Η συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων συνδέεται με επίμονη λοίμωξη από ορισμένους τύπους του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων, γνωστού ως HPV. Το ιδιαίτερα ενθαρρυντικό είναι ότι διαθέτουμε δύο αποτελεσματικά μέσα προστασίας, τον εμβολιασμό κατά του HPV και τον τακτικό προσυμπτωματικό έλεγχο. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2024 καταγράφηκαν παγκοσμίως περίπου 604.000 νέα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και 280.000 θάνατοι.
Ο ΠΟΥ έχει θέσει ως στόχο την εξάλειψη της νόσου ως προβλήματος δημόσιας υγείας, μέσα από μια στρατηγική που βασίζεται σε τρεις συγκεκριμένους στόχους για το 2030:
- Εμβολιασμός του 90% των κοριτσιών κατά του HPV έως την ηλικία των 15 ετών.
- Προσυμπτωματικός έλεγχος του 70% των γυναικών έως τα 35 και ξανά έως τα 45 έτη.
- Κατάλληλη θεραπεία για το 90% των γυναικών με προκαρκινικές αλλοιώσεις ή καρκίνο.
Τεστ Παπανικολάου ή HPV DNA test;
Οι δύο εξετάσεις δεν είναι ίδιες. Το τεστ Παπανικολάου εξετάζει κύτταρα από τον τράχηλο της μήτρας, αναζητώντας αλλοιώσεις. Το HPV DNA test ανιχνεύει την παρουσία τύπων του ιού HPV που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Στην Ελλάδα, το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης για τον Καρκίνο του Τραχήλου της Μήτρας αφορά γυναίκες ηλικίας 21 έως 65 ετών, ασφαλισμένες και ανασφάλιστες, εφόσον πληρούν τα κριτήρια συμμετοχής.
Στο πλαίσιο του προγράμματος προβλέπονται:
- Τεστ Παπανικολάου για γυναίκες 21-29 ετών.
- HPV DNA test για γυναίκες 30-65 ετών.
- Περαιτέρω εξετάσεις, όπως κολποσκόπηση και βιοψία, όταν υπάρχουν συγκεκριμένα ευρήματα.
Το πρόγραμμα αφορά περίπου 2,5 εκατομμύρια γυναίκες και οι προβλεπόμενες εξετάσεις παρέχονται δωρεάν στις δικαιούχους.
Η υγεία της καρδιάς μάς αφορά εξίσου
Όταν μιλάμε για τη γυναικεία πρόληψη, συχνά επικεντρωνόμαστε στον καρκίνο του μαστού και στις γυναικολογικές εξετάσεις. Υπάρχει όμως ένας ακόμη τομέας που δεν πρέπει να παραβλέπουμε, την καρδιαγγειακή υγεία. Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου των γυναικών παγκοσμίως. Σύμφωνα με επιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο Journal of the American College of Cardiology το 2024, ευθύνονται για περίπου το 35% των θανάτων στις γυναίκες σε παγκόσμιο επίπεδο. Πρόκειται για ένα ποσοστό που μας υπενθυμίζει ότι η φροντίδα της καρδιάς πρέπει να αποτελεί βασικό κομμάτι της πρόληψης σε κάθε ηλικία
Ποιες εξετάσεις έχουν σημασία;
Η αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη και τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα είναι βασικοί δείκτες που βοηθούν τον γιατρό να αξιολογήσει τον καρδιαγγειακό και μεταβολικό μας κίνδυνο. Η υπέρταση, για παράδειγμα, μπορεί να υπάρχει για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς εμφανή συμπτώματα. Γι’ αυτό δεν περιμένουμε να αισθανθούμε κάποια ενόχληση για να ελέγξουμε την πίεσή μας.
Αντίστοιχα, οι εξετάσεις αίματος για τα λιπίδια και τη γλυκόζη μπορούν να βοηθήσουν στον εντοπισμό παραγόντων κινδύνου που χρειάζονται παρακολούθηση ή αντιμετώπιση. Η συχνότητα των ελέγχων εξαρτάται από την ηλικία, το βάρος, το οικογενειακό ιστορικό, τυχόν υπάρχοντα νοσήματα και άλλους παράγοντες.
Η πρόληψη αλλάζει καθώς μεγαλώνουμε
Οι ανάγκες του σώματός μας δεν παραμένουν ίδιες σε όλες τις ηλικίες. Στη νεαρή ενήλικη ζωή δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή στον γυναικολογικό έλεγχο, στον εμβολιασμό και στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία. Καθώς μεγαλώνουμε, η αξιολόγηση του καρδιαγγειακού κινδύνου, ο έλεγχος του μαστού και η παρακολούθηση μεταβολικών παραμέτρων αποκτούν μεγαλύτερη σημασία. Στην περιεμμηνόπαυση και μετά την εμμηνόπαυση, χρειάζεται επίσης να συζητάμε με τον γιατρό μας για την υγεία των οστών, την πιθανότητα οστεοπόρωσης και τις αλλαγές που σχετίζονται με τη μείωση των οιστρογόνων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα χρειάζεται αυτόματα τις ίδιες εξετάσεις μόλις μπει στην εμμηνόπαυση. Η απόφαση για έλεγχο οστικής πυκνότητας, για παράδειγμα, εξαρτάται από την ηλικία και τους ατομικούς παράγοντες κινδύνου. Το ίδιο ισχύει για τις περισσότερες προληπτικές εξετάσεις. Το κατάλληλο πρόγραμμα καθορίζεται από το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό μας, την ηλικία και τις επιστημονικές οδηγίες.
Ο φετινός Οκτώβριος μπορεί να γίνει η αφορμή
Ας σκεφτούμε πότε κάναμε την τελευταία μας μαστογραφία. Πότε επισκεφθήκαμε τον γυναικολόγο μας. Αν έχουμε ελέγξει πρόσφατα την αρτηριακή μας πίεση και αν γνωρίζουμε τις τιμές της χοληστερόλης και του σακχάρου μας. Ας αναζητήσουμε επίσης πληροφορίες για τις δωρεάν προληπτικές εξετάσεις που δικαιούμαστε και ας συζητήσουμε με τον γιατρό μας ποιες είναι απαραίτητες για εμάς. Η πρόληψη δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι δεν θα αρρωστήσουμε. Μπορεί όμως να μειώσει συγκεκριμένους κινδύνους, να εντοπίσει προβλήματα πριν εμφανιστούν συμπτώματα και, σε πολλές περιπτώσεις, να μας δώσει τη δυνατότητα αποτελεσματικότερης αντιμετώπισης.
Και αυτό είναι ένα πολύ ουσιαστικό δώρο που μπορούμε να προσφέρουμε στον εαυτό μας.