Περιμένουμε μήνες και μήνες για να ξεκουραστούμε κάποιες μέρες. Κλείνουμε εισιτήρια, βρίσκουμε δωμάτιο, φτιάχνουμε λίστες, φορτωνόμαστε βαλίτσες και αφήνουμε πίσω μας deadlines, ξυπνητήρια και υποχρεώσεις. Και μόλις φτάσουμε, πριν καν αρχίσουμε να χαιρόμαστε τη χαλάρωση και τη θάλασσα, ξυπνάμε με πονόλαιμο, πονοκέφαλο ή ένα στομάχι που αποφάσισε ότι οι διακοπές είναι η ιδανική στιγμή για να διαμαρτυρηθεί.
Μήπως απλά είμαστε κακότυχοι;
Η απάντηση σίγουρα δεν βρίσκεται στο «κακό μάτι». Οι διακοπές συνδυάζουν αρκετούς παράγοντες που μπορούν να μας κάνουν πιο ευάλωτους, όπως την απότομη μετάβαση από το στρες στη χαλάρωση, την συσσωρευμένη κούραση, τις αλλαγές στον ύπνο και τη διατροφή, το ταξίδι ή ακόμη και την έκθεσή μας σε μικροοργανισμούς που δεν συναντάμε απαραίτητα στην καθημερινότητά μας. Υπάρχει μάλιστα ένας όρος που περιγράφει ακριβώς αυτό το παράδοξο και λέγεται «leisure sickness», δηλαδή «ασθένεια του ελεύθερου χρόνου». Ο όρος εμφανίστηκε στην επιστημονική βιβλιογραφία στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν ερευνητές μελέτησαν ανθρώπους που ανέφεραν ότι εμφάνιζαν συστηματικά συμπτώματα όπως πονοκέφαλο, κόπωση, μυϊκούς πόνους, ναυτία ή κρυολογήματα τα Σαββατοκύριακα και τις διακοπές. Τι μας συμβαίνει τελικά;
Από το ασταμάτητο τρέξιμο στην ξαπλώστρα της παραλίας
Λίγο πριν φύγουμε για διακοπές, συχνά κάνουμε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που χρειάζεται ο οργανισμός μας. Προσπαθούμε να κλείσουμε όλες τις εκκρεμότητες στη δουλειά, κοιμόμαστε λιγότερο, οργανώνουμε βαλίτσες και οργανώνουμε εξόδους, προσπαθώντας να καταφέρουμε όλα εκείνα που θα χρειάζονταν 5 μέρες, σε μία ή δύο. Ουσιαστικά, υποβάλλουμε τον εαυτό μας σε ακόμη μεγαλύτερο στρες. Αυτό, έχει σαν αποτέλεσμα να φτάνουμε στην άδεια εξαιρετικά κουρασμένοι, σχεδόν ξεθεωμένοι.
Το χρόνιο στρες επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το ανοσοποιητικό μας σύστημα. Όταν βρισκόμαστε για μεγάλο διάστημα σε ένταση, οι ορμόνες που σχετίζονται με το στρες, όπως η κορτιζόλη, επηρεάζουν τις φυσιολογικές άμυνες και τις φλεγμονώδεις αντιδράσεις του οργανισμού. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι μόλις χαλαρώσουμε πέφτει η κορτιζόλη και αρρωσταίνουμε. Ο μηχανισμός είναι πολύ πιο σύνθετος και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η κούραση, ο ύπνος και η γενικότερη κατάσταση του οργανισμού μας. Μία από τις θεωρίες γύρω από το leisure sickness είναι ότι όταν σταματά η έντονη δραστηριότητα και χαλαρώνουμε, αρχίζουμε επιτέλους να αντιλαμβανόμαστε συμπτώματα που προηγουμένως περνούσαν σε δεύτερη μοίρα. Με άλλα λόγια, η άδεια δεν μας αρρωσταίνει αλλά μας βρίσκει ήδη εξαντλημένους.
Και αν για όλα φταίει η πολυκοσμία;
Υπάρχει βέβαια και μια άλλη, πιο πρακτική εξήγηση. Αεροδρόμια, πλοία, αεροπλάνα, ξενοδοχεία, εστιατόρια και πολυσύχναστες παραλίες σημαίνουν περισσότερη επαφή με άλλους ανθρώπους και, κατά συνέπεια, περισσότερες ευκαιρίες έκθεσης σε ιούς. Παράλληλα, το ταξίδι αλλάζει απότομα τη ρουτίνα μας. Μπορεί να κοιμηθούμε ελάχιστα επειδή η πτήση φεύγει στις 6 το πρωί, να φάμε ό,τι βρούμε στον δρόμο, να ξεχάσουμε να πιούμε νερό ή να περάσουμε πολλές ώρες καθισμένοι.
Οι διακοπές, λοιπόν, ξεκινούν με κάποιες προϋποθέσεις που κρύβουν απειλές για την υγεία μας. Και αυτό είναι κάτι που συχνά ξεχνάμε από τη μεγάλη μας χαρά που, επιτέλους, ξεφύγαμε από εκείνα που μας ταλαιπωρούν καθημερινά.
Μα στις διακοπές κοιμόμαστε περισσότερο
Ναι, αλλά έχει σημασία και τι έχει συμβεί τις προηγούμενες ημέρες. Ο επαρκής και ήρεμος ύπνος αποτελεί βασικό κομμάτι της λειτουργίας του ανοσοποιητικού. Αν φτάσουμε στις διακοπές μετά από μία εβδομάδα με ξενύχτια και άγχος, μία δεκάωρη νύχτα ύπνου δεν θα λειτουργήσει σίγουρα σαν μαγικό ραβδάκι. Και το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα μας φτάσει για να βρούμε τις ισορροπίες μας.
Και στη συνέχεια υπάρχει και το απαιτητικό πρόγραμμα των διακοπών: κοιμόμαστε αργά, ξυπνάμε νωρίς για να προλάβουμε την παραλία, τρώμε στις 11 το βράδυ και προσπαθούμε να τα ζήσουμε όλα, χωρίς εκπτώσεις. Με λίγα λόγια και πάλι πιέζουμε τον εαυτό μας να ανταπεξέλθει σε ρυθμούς που δοκιμάζουν τις αντοχές του.
Αλλαγή στις διατροφικές μας συνήθειες
Οι γαστρεντερικές ενοχλήσεις είναι από τα συχνότερα προβλήματα που μπορεί να εμφανιστούν σε ένα ταξίδι, ιδιαίτερα όταν επισκεπτόμαστε προορισμούς όπου οι συνθήκες υγιεινής ή η ποιότητα του νερού διαφέρουν από εκείνες που έχουμε συνηθίσει. Το μολυσμένο νερό και το street food κρύβει συχνά παγίδες που δεν τις υπολογίζουμε. Το ίδιο επικίνδυνα είναι τα ωμά ή ανεπαρκώς μαγειρεμένα κρέατα, τα ψάρια, τα οστρακοειδή αλλά και το κοτόπουλο που εγκυμονεί τον κίνδυνο της σαλμονέλας.
Οπότε, προσπαθούμε να κάνουμε προσεκτικές επιλογές στο φαγητό μας, να αποφεύγουμε κάποια προϊόντα που ξέρουμε ότι μας ενοχλούν και να δίνουμε μεγάλη σημασία στις αξιολογήσεις των εστιατορίων που επισκεπτόμαστε.
Πώς μπορούμε λοιπόν να μην αρρωστήσουμε αυτή τη φορά;
Δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε γύρω μας μια γυάλα προστασίας, ούτε φυσικά αυτό είναι το νόημα των διακοπών. Μπορούμε όμως να φροντίσουμε ώστε ο οργανισμός μας να μην φτάσει στην άδεια ήδη εξαντλημένος.
Γι’ αυτό, τις τελευταίες ημέρες πριν φύγουμε φροντίζουμε να κοιμόμαστε περισσότερο και αποφεύγουμε τις υπερβολές τόσο στη δουλειά όσο και στις εξόδους μας. Οι εκκρεμότητες έχουν μια αξιοθαύμαστη ικανότητα να επιβιώνουν μέχρι να επιστρέψουμε. Η συσσωρευμένη κόπωση, από την άλλη, έχει την ενοχλητική συνήθεια να μπαίνει στη βαλίτσα μαζί μας.
Πίνουμε αρκετό νερό. Ζέστη, ήλιος, αλκοόλ, κολύμπι και περπάτημα αυξάνουν τις ανάγκες μας σε υγρά. Η αφυδάτωση μπορεί να εκδηλωθεί με συμπτώματα όπως πονοκέφαλος, κόπωση, ζάλη και αδυναμία, τα οποία εύκολα παρερμηνεύουμε ως το ξεκίνημα κάποιας ίωσης. Σε περιόδους έντονης εφίδρωσης μπορεί να χρειάζεται και αναπλήρωση με ηλεκτρολύτες.
Κρατάμε τα χέρια μας καθαρά. Το πλύσιμο με σαπούνι και νερό παραμένει ένα από τα απλούστερα μέτρα για να περιορίσουμε τη μετάδοση λοιμώξεων. Όταν αυτό δεν είναι εφικτό, ένα αντισηπτικό είναι μια καλή εναλλακτική..
Τα συμπληρώματα μπορούν να βοηθήσουν;
Τα συμπληρώματα διατροφής δεν αποτελούν ασπίδα απέναντι στις ιώσεις και δεν μπορούν να αντισταθμίσουν τον λίγο ύπνο, την κακή διατροφή ή την εξάντληση. Όταν όμως επιλέγονται σωστά και σύμφωνα με τις ανάγκες μας, μπορούν να υποστηρίξουν σημαντικά τον οργανισμό μας:
Για παράδειγμα, οι βιταμίνες C και D και ο ψευδάργυρος συμβάλλουν στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, ενώ το μαγνήσιο και συγκεκριμένες βιταμίνες του συμπλέγματος Β συμβάλλουν στη μείωση της κούρασης και της κόπωσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι όσο περισσότερα παίρνουμε τόσο πιο δυνατό γίνεται το ανοσοποιητικό μας. Τα συμπληρώματα έχουν νόημα όταν υπάρχει λόγος να τα χρησιμοποιήσουμε και στη σωστή ποσότητα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα προβιοτικά, καθώς το εντερικό μικροβίωμα συνδέεται στενά με πολλές λειτουργίες του οργανισμού. Δεν είναι όμως όλα τα προβιοτικά ίδια. Οι ιδιότητές τους εξαρτώνται από το συγκεκριμένο στέλεχος, τη δόση και τον σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιούνται, επομένως η επιλογή τους καλό είναι να γίνεται στοχευμένα.
Και κάπου εδώ έρχεται και το περίφημο «detox». Μετά από περιόδους έντασης και κακής διατροφής είναι δελεαστική η ιδέα να αποβάλλουμε ότι κουράζει το σύστημά μας. Στην πραγματικότητα, ο οργανισμός μας διαθέτει ήδη ιδιαίτερα αποτελεσματικούς μηχανισμούς μεταβολισμού και απομάκρυνσης ουσιών, με βασικούς πρωταγωνιστές το ήπαρ και τους νεφρούς. Αυτό που έχει περισσότερο νόημα είναι να υποστηρίζουμε τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού με επαρκή ενυδάτωση, ισορροπημένη διατροφή, φυτικές ίνες, περιορισμό της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ και, όπου πραγματικά χρειάζεται, κατάλληλα επιλεγμένα συμπληρώματα.
Ελάτε στο φαρμακείο μας για να συζητήσουμε τι ταιριάζει στις δικές σας ανάγκες, ανάλογα με τη διατροφή, τον τρόπο ζωής, την ηλικία, την πιθανή φαρμακευτική αγωγή και τις απαιτήσεις της περιόδου. Οι διακοπές δεν χρειάζεται να γίνουν πρόγραμμα wellness, ούτε να φοβόμαστε κάθε χειραψία ή κάθε σεβίτσε που καταναλώνουμε. Το ζητούμενο είναι πολύ πιο απλό: να είμαστε γεροί και ευδιάθετοι για να μπορέσουμε να τις ζήσουμε. Και εμείς ακριβώς αυτό θέλουμε για όλους.